Podział majątku po rozwodzie można przeprowadzić umową u notariusza, gdy byli małżonkowie są zgodni, albo w sądzie, gdy zgody nie ma. Dzieli się tylko majątek wspólny, czyli to, co małżonkowie nabyli w czasie trwania wspólności majątkowej (art. 31 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Co do zasady oboje mają w nim równe udziały (art. 43 § 1), a przy podziale rozlicza się także pieniądze przeniesione między majątkiem wspólnym a osobistym (art. 45). Wniosek do sądu kosztuje 1000 zł albo 300 zł, gdy zawiera zgodny projekt podziału.
Kiedy można podzielić majątek?
Podział majątku wspólnego jest możliwy dopiero wtedy, gdy wspólność majątkowa ustanie (art. 35). Dopóki trwa, żaden z małżonków nie może żądać podziału ani rozporządzać swoim przyszłym udziałem. Wspólność ustaje najczęściej:
- z dniem uprawomocnienia się wyroku rozwodowego albo orzekającego separację,
- z dniem zawarcia u notariusza umowy o rozdzielność majątkową (art. 47 § 1),
- z dniem wskazanym w wyroku sądu, który na żądanie małżonka ustanowił rozdzielność majątkową z ważnych powodów (art. 52 § 1 i § 2),
- ze śmiercią jednego z małżonków; wtedy podział majątku prowadzi sąd spadku (art. 566 Kodeksu postępowania cywilnego).
Sąd może też podzielić majątek w samym wyroku rozwodowym, na wniosek jednego z małżonków, jeżeli nie spowoduje to nadmiernej zwłoki (art. 58 § 3). O tym, jak umowa majątkowa działa w czasie małżeństwa, piszemy w poradniku o rozdzielności majątkowej i intercyzie.
Co należy do majątku wspólnego, a co do osobistego?
Do majątku wspólnego należy to, co małżonkowie nabyli w czasie trwania wspólności, niezależnie od tego, kto podpisał umowę albo na kogo zarejestrowano rzecz (art. 31 § 1). Majątek osobisty każdego z małżonków określa art. 33.
| Majątek wspólny (art. 31 § 2) | Majątek osobisty (art. 33) |
|---|---|
| Pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z działalności zarobkowej każdego z małżonków | Rzeczy nabyte przed powstaniem wspólności, na przykład mieszkanie kupione przed ślubem |
| Dochody z majątku wspólnego i z majątku osobistego | Spadki, zapisy i darowizny, chyba że darczyńca lub spadkodawca postanowił inaczej |
| Środki zgromadzone w otwartym funduszu emerytalnym lub pracowniczym programie emerytalnym | Rzeczy służące wyłącznie osobistym potrzebom jednego małżonka |
| Nieruchomości, samochody, oszczędności i udziały w spółkach kupione w czasie małżeństwa | Odszkodowania za uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia i zadośćuczynienia za krzywdę |
Spory najczęściej dotyczą rzeczy kupionych w czasie małżeństwa za pieniądze ze spadku lub darowizny. Kto twierdzi, że rzecz należy do jego majątku osobistego, powinien to wykazać dokumentami, na przykład umową darowizny, postanowieniem o nabyciu spadku i historią przelewów.
Podział majątku u notariusza czy w sądzie?
Gdy byli małżonkowie są zgodni, wystarczy umowa; jeżeli w majątku jest nieruchomość, musi mieć formę aktu notarialnego. Do podziału stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku (art. 46 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), a te wymagają aktu notarialnego przy nieruchomości (art. 1037 § 2 Kodeksu cywilnego).
| Kwestia | Umowa u notariusza | Sąd |
|---|---|---|
| Kiedy | Gdy oboje zgadzają się co do składu majątku, wartości i sposobu podziału | Gdy brak zgody albo jedna strona nie chce współpracować |
| Gdzie | Dowolny notariusz w Polsce | Sąd rejonowy miejsca położenia majątku (art. 566 Kodeksu postępowania cywilnego) |
| Opłaty | Taksa notarialna i opłaty zależne od wartości majątku | 1000 zł, a przy zgodnym projekcie podziału 300 zł (art. 38 ustawy o kosztach sądowych) |
| Czas | Zwykle jedna wizyta po zebraniu dokumentów | Od kilku miesięcy do kilku lat, zależnie od sporów i opinii biegłych |
| Nierówne udziały i nakłady | Strony same je uzgadniają | Sąd rozstrzyga o nich w tym samym postępowaniu (art. 567 § 1) |
Sąd może podzielić rzecz fizycznie, przyznać ją jednemu z byłych małżonków z obowiązkiem spłaty drugiego albo zarządzić sprzedaż i podział pieniędzy (art. 211 i art. 212 Kodeksu cywilnego w związku z art. 46 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Przy mieszkaniach najczęstsze jest przyznanie lokalu jednej osobie ze spłatą drugiej.
Równe czy nierówne udziały w majątku wspólnym?
Oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym (art. 43 § 1). Z ważnych powodów każdy z nich może jednak żądać ustalenia udziałów według stopnia, w jakim przyczynił się do powstania majątku (art. 43 § 2). Sądy uznają za ważne powody przede wszystkim sytuacje, w których jeden z małżonków przez dłuższy czas i z własnej winy nie przyczyniał się do powstania majątku, na przykład trwonił pieniądze albo uchylał się od pracy.
Przy ocenie wkładu liczy się także osobista praca przy wychowaniu dzieci i w domu (art. 43 § 3). Sama różnica w zarobkach nie uzasadnia więc nierównych udziałów.
Nakłady i wydatki: co trzeba zwrócić przy podziale?
Przy podziale rozlicza się pieniądze, które przeszły z majątku wspólnego do osobistego albo odwrotnie (art. 45 § 1 i § 2). Typowe przykłady:
- spłata z pieniędzy wspólnych kredytu na mieszkanie, które należy do majątku osobistego jednego z małżonków,
- przeznaczenie pieniędzy ze spadku lub darowizny na zakup albo remont wspólnego domu,
- remont nieruchomości osobistej ze środków wspólnych.
Nie można żądać zwrotu wydatków zużytych na zaspokojenie potrzeb rodziny, chyba że zwiększyły wartość majątku w chwili ustania wspólności (art. 45 § 1). Nakład trzeba udowodnić, najlepiej wyciągami z rachunków, umowami i fakturami.
Kredyt hipoteczny przy podziale majątku
Podział majątku nie zmienia umowy kredytu: bank nie jest stroną postępowania i nadal może żądać spłaty od obojga kredytobiorców. Jeżeli mieszkanie przypada jednej osobie, a druga ma przestać odpowiadać za kredyt, potrzebna jest zgoda banku, na przykład na przejęcie długu (art. 519 Kodeksu cywilnego). Warto zapytać bank o warunki przed zawarciem umowy u notariusza albo przed złożeniem projektu podziału w sądzie, bo od tego zależy wysokość spłaty.
Jak przebiega sprawa o podział majątku w sądzie?
- Wniosek. Wskazuje się w nim składniki majątku, ich wartość, proponowany sposób podziału i ewentualne żądania dotyczące nierównych udziałów oraz nakładów.
- Odpowiedź drugiej strony i ustalenie, które składniki są sporne.
- Wycena. Gdy strony nie zgadzają się co do wartości nieruchomości lub firmy, sąd powołuje biegłego. Według utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego skład majątku ustala się według stanu z chwili ustania wspólności, a jego wartość według cen z chwili orzekania.
- Postanowienie o podziale, w którym sąd przyznaje składniki, ustala spłaty i ich terminy.
Jeżeli sprawa toczy się w Białymstoku lub w regionie, zakres pomocy opisujemy na stronie adwokat podział majątku Białystok.
Jakie dokumenty przygotować do podziału majątku?
- odpis wyroku rozwodowego z klauzulą prawomocności albo umowy o rozdzielność majątkową,
- numery ksiąg wieczystych i akty notarialne nabycia nieruchomości,
- zaświadczenie banku o saldzie kredytu i umowę kredytu,
- wyciągi z rachunków bankowych na dzień ustania wspólności,
- dowody rejestracyjne pojazdów i dokumenty zakupu wartościowych rzeczy,
- dokumenty spółek: umowę spółki, odpis z rejestru, sprawozdania,
- dowody nakładów: umowy darowizny, postanowienia o nabyciu spadku, przelewy, faktury za remonty.
Jak pomagamy: podział majątku w Białymstoku. Bezpłatna wstępna konsultacja telefoniczna: +48 886 652 345.
Najczęstsze pytania
Czy podział majątku można przeprowadzić w czasie trwania małżeństwa?
Nie, dopóki trwa wspólność majątkowa (art. 35 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Najpierw musi ona ustać, na przykład przez rozwód, separację, umowę o rozdzielność majątkową u notariusza albo wyrok sądu ustanawiający rozdzielność.
Ile kosztuje wniosek o podział majątku w sądzie?
Opłata sądowa wynosi 1000 zł, a gdy wniosek zawiera zgodny projekt podziału, 300 zł (art. 38 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Przy umowie u notariusza płaci się taksę notarialną i opłaty według wartości majątku.
Czy sąd może podzielić majątek w wyroku rozwodowym?
Może, na wniosek jednego z małżonków, jeżeli nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w sprawie rozwodowej (art. 58 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). W praktyce dzieje się tak głównie wtedy, gdy małżonkowie są zgodni co do podziału.
Czy mieszkanie kupione przed ślubem podlega podziałowi?
Nie. Rzeczy nabyte przed powstaniem wspólności należą do majątku osobistego (art. 33 pkt 1). Jeżeli jednak w czasie małżeństwa spłacano z pieniędzy wspólnych kredyt na to mieszkanie, przy podziale można żądać rozliczenia tych nakładów (art. 45).
Czy po podziale majątku bank zwolni jednego z małżonków z kredytu?
Nie automatycznie. Bank nie jest stroną podziału majątku. Zwolnienie jednego z małżonków z długu wymaga zgody banku, na przykład w formie przejęcia długu (art. 519 Kodeksu cywilnego).
Czy trzeba dzielić majątek od razu po rozwodzie?
Nie. Przepisy nie przewidują terminu na złożenie wniosku. Do czasu podziału byli małżonkowie są współwłaścicielami składników majątku, co utrudnia na przykład sprzedaż mieszkania bez zgody drugiej strony.
Zobacz też: rozdzielność majątkowa i intercyza · rozwód z orzeczeniem o winie i bez · rozwód krok po kroku · dział spadku
· Adwokat rozwodowy Białystok