Tymczasowe aresztowanie stosuje wyłącznie sąd, pierwszy raz na najwyżej 3 miesiące, a w Białymstoku o wniosku prokuratora decyduje Sąd Rejonowy w Białymstoku na posiedzeniu w ciągu 24 godzin od przekazania zatrzymanego (art. 248, 250 i 263 Kodeksu postępowania karnego). Sąd może zastosować areszt tylko wtedy, gdy dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa i zachodzi obawa ucieczki, matactwa albo grozi surowa kara. Zamiast aresztu sąd może przyjąć poręczenie majątkowe lub dozór policji. Na postanowienie przysługuje zażalenie w 7 dni. Kancelaria odbiera telefon w sprawach aresztowych całą dobę: +48 886 652 345.
Co to jest tymczasowe aresztowanie?
Tymczasowe aresztowanie to najsurowszy środek zapobiegawczy: pozbawienie wolności podejrzanego lub oskarżonego przed wyrokiem, w areszcie śledczym, na mocy postanowienia sądu (art. 250 § 1 k.p.k.). Areszt nie jest karą ani uznaniem winy. Służy wyłącznie zabezpieczeniu prawidłowego toku postępowania, a wyjątkowo zapobiegnięciu nowemu ciężkiemu przestępstwu (art. 249 § 1). W mowie potocznej używa się też nazwy „areszt tymczasowy”; chodzi o tę samą instytucję.
Zanim dojdzie do aresztu, policja zatrzymuje podejrzanego na najwyżej 48 godzin; o tym etapie piszemy w poradniku o zatrzymaniu przez policję. Areszt można zastosować tylko wobec osoby, której przedstawiono zarzuty (art. 249 § 2).
Kiedy sąd stosuje areszt: przesłanki
Sąd może zastosować areszt tylko wtedy, gdy zebrane dowody wskazują na duże prawdopodobieństwo, że podejrzany popełnił przestępstwo (art. 249 § 1), i jednocześnie zachodzi co najmniej jedna z obaw z art. 258 k.p.k. Samo prawdopodobieństwo nie wystarczy.
| Przesłanka | Na czym polega | Podstawa |
|---|---|---|
| Obawa ucieczki lub ukrycia się | zwłaszcza gdy nie można ustalić tożsamości albo podejrzany nie ma w kraju stałego miejsca pobytu | art. 258 § 1 pkt 1 |
| Obawa matactwa | nakłanianie do fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo inne bezprawne utrudnianie postępowania | art. 258 § 1 pkt 2 |
| Grożąca surowa kara | zarzut zbrodni lub występku zagrożonego karą, której górna granica wynosi co najmniej 8 lat, albo wyrok sądu pierwszej instancji na co najmniej 3 lata | art. 258 § 2 |
| Obawa nowego przestępstwa | wyjątkowo: obawa, że oskarżony o zbrodnię lub umyślny występek popełni przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub bezpieczeństwu powszechnemu, zwłaszcza gdy groził | art. 258 § 3 |
Sąd ocenia rodzaj i nasilenie obaw na danym etapie sprawy (art. 258 § 4). Podstawą postanowienia mogą być tylko dowody jawne dla obrony oraz zeznania świadków utajnione z powodu zagrożenia (art. 249a). Obrona na posiedzeniu polega na wykazaniu, że obawa jest teoretyczna: podejrzany ma stały adres, rodzinę i pracę w Białymstoku, świadkowie są już przesłuchani, a dowody zabezpieczone.
Kiedy aresztu nie wolno stosować
- Gdy wystarczy łagodniejszy środek: dozór policji, poręczenie, zakaz opuszczania kraju (art. 257 § 1).
- Gdy można przewidywać karę w zawieszeniu lub łagodniejszą albo że areszt przekroczy przewidywaną karę (art. 259 § 2).
- Gdy przestępstwo jest zagrożone karą do roku pozbawienia wolności (art. 259 § 3).
- Gdy areszt groziłby poważnym niebezpieczeństwem dla życia lub zdrowia albo wyjątkowo ciężkimi skutkami dla oskarżonego lub jego najbliższej rodziny; wtedy należy od aresztu odstąpić, chyba że szczególne względy stoją temu na przeszkodzie (art. 259 § 1).
Ograniczenia z art. 259 § 2 i 3 nie chronią osoby, która się ukrywa, uporczywie nie stawia się na wezwania albo utrudnia postępowanie (art. 259 § 4).
Ile trwa tymczasowe aresztowanie: tabela terminów
Pierwsze postanowienie obejmuje najwyżej 3 miesiące; w śledztwie areszt można przedłużać łącznie do 12 miesięcy, a do pierwszego wyroku łącznie do 2 lat (art. 263 § 1 do 3 k.p.k.). Każde postanowienie musi oznaczać termin, do którego areszt trwa (art. 251 § 2).
| Etap | Maksymalny czas | Kto decyduje | Podstawa |
|---|---|---|---|
| Pierwsze postanowienie w śledztwie | 3 miesiące | sąd rejonowy na wniosek prokuratora | art. 263 § 1 |
| Przedłużenia w śledztwie | łącznie do 12 miesięcy | sąd pierwszej instancji właściwy dla sprawy | art. 263 § 2 |
| Do pierwszego wyroku | łącznie do 2 lat | sąd, przed którym sprawa się toczy | art. 263 § 3 |
| Przedłużenie ponad te terminy | na oznaczony okres, tylko w wyjątkowych sytuacjach (zawiłość, czynności za granicą, ukrywanie się, celowe przewlekanie) | Sąd Apelacyjny w Białymstoku | art. 263 § 4 |
Jeżeli grożąca kara nie przekracza 3 lat, przedłużenie ponad 12 miesięcy jest wyłączone, a przy karze do 5 lat wyłączone jest przedłużenie ponad 2 lata, chyba że oskarżony celowo przewleka postępowanie (art. 263 § 4b). Okres aresztu zalicza się na poczet kary, a po wyroku uniewinniającym, umarzającym, w zawieszeniu lub na karę równą aresztowi sąd zarządza natychmiastowe zwolnienie (art. 264 § 1).
Posiedzenie aresztowe w Białymstoku: jak przebiega
Prokurator ma 48 godzin od zatrzymania na przekazanie podejrzanego sądowi z wnioskiem o areszt, a sąd 24 godziny na doręczenie lub ogłoszenie postanowienia (art. 248 § 1 i 2 k.p.k.). W Białymstoku posiedzenia odbywają się w Sądzie Rejonowym w Białymstoku przy ul. Mickiewicza 103, także w weekendy, w trybie dyżurów.
- Wniosek prokuratora musi wskazać dowody, obawy i podstawę aresztu (art. 250 § 2a). Podejrzany dostaje pouczenie o prawach, a obrońca ma prawo wglądu w akta w części dotyczącej wniosku.
- Przesłuchanie przez sąd z udziałem obrońcy, jeśli się stawi; o terminie sąd zawiadamia obrońcę, gdy podejrzany o to wnosi (art. 249 § 3). Posiedzenie może odbyć się zdalnie z aresztu lub komendy, z obrońcą obok podejrzanego (art. 250 § 3b i 3d).
- Stanowisko obrony: podważenie obaw z art. 258, wskazanie okoliczności z art. 259 i konkretna propozycja środka wolnościowego z dokumentami (umowa o pracę, zaświadczenie o miejscu zamieszkania, deklaracja poręczenia).
- Postanowienie: areszt na oznaczony czas, areszt z zastrzeżeniem zmiany na poręczenie majątkowe po wpłacie (art. 257 § 2), środek łagodniejszy albo odmowa.
Poręczenie majątkowe i dozór zamiast aresztu
Aresztu nie stosuje się, jeżeli wystarczający jest inny środek zapobiegawczy (art. 257 § 1 k.p.k.). Obrona powinna zaproponować konkretny środek już na posiedzeniu.
| Środek | Na czym polega | Podstawa |
|---|---|---|
| Poręczenie majątkowe | pieniądze, papiery wartościowe, zastaw lub hipoteka, złożone przez oskarżonego lub inną osobę; wpłata nie może pochodzić z darowizny na ten cel, a sąd może żądać wykazania źródła pieniędzy; przy ucieczce lub matactwie przepada | art. 266, 270 |
| Dozór policji | obowiązek zgłaszania się na komendę w wyznaczonych odstępach, zakaz opuszczania miejsca pobytu, zakaz kontaktu lub zbliżania się do wskazanych osób | art. 275 |
| Poręczenie osoby godnej zaufania lub pracodawcy | poręczyciel odpowiada za stawiennictwo oskarżonego i zawiadamia o próbach utrudniania sprawy | art. 271, 272 |
| Zakaz opuszczania kraju | z zatrzymaniem paszportu; dokument można zatrzymać na 7 dni przed wydaniem postanowienia | art. 277 |
| Nakaz opuszczenia mieszkania, zakaz zbliżania | w sprawach o przemoc wobec domownika | art. 275a |
| Zawieszenie w czynnościach, zakaz prowadzenia pojazdów, zakaz działalności | na czas postępowania | art. 276 |
Jeżeli oskarżony narusza obowiązki wynikające z łagodniejszego środka, sąd lub prokurator stosuje środek surowszy (art. 258a).
Zażalenie na areszt i wniosek o uchylenie
Na postanowienie o aresztowaniu przysługuje zażalenie w ciągu 7 dni od doręczenia (art. 252 § 1, art. 460 k.p.k.); w Białymstoku rozpoznaje je Sąd Okręgowy w Białymstoku przy ul. M. Skłodowskiej-Curie 1, nie później niż 7 dni od przekazania akt (art. 252 § 3). Zażalenie może złożyć podejrzany i obrońca.
Niezależnie od zażalenia, wniosek o uchylenie lub zmianę aresztu można składać w każdym czasie (art. 254 § 1). W śledztwie rozpoznaje go prokurator w ciągu 3 dni; prokurator może sam uchylić areszt sądu albo zamienić go na łagodniejszy środek (art. 253 § 2). Po akcie oskarżenia decyduje sąd. Zażalenie na odmowę przysługuje, gdy wniosek złożono po co najmniej 3 miesiącach od poprzedniego postanowienia (art. 254 § 2). Areszt trzeba uchylić niezwłocznie, gdy ustaną jego przyczyny (art. 253 § 1). Jak przygotować taki wniosek, opisujemy w poradniku o uchyleniu tymczasowego aresztowania.
Prawa aresztowanego i widzenia
- Kontakt z obrońcą bez obecności innych osób i korespondencyjnie (art. 215 § 1 k.k.w.); organ może wyjątkowo zastrzec swoją obecność przy widzeniu.
- Widzenia z rodziną: co najmniej jedno w miesiącu z osobą najbliższą, za zgodą prokuratora (w śledztwie) lub sądu; odmowa tylko przy obawie utrudniania postępowania lub popełnienia przestępstwa, z prawem zażalenia (art. 217 § 1a do 1c k.k.w.).
- Korespondencja i paczki na zasadach aresztu śledczego, z kontrolą organu prowadzącego postępowanie.
- Odmowa wyjaśnień (art. 175 § 1 k.p.k.) i prawo do informacji o zarzutach obowiązują także w areszcie.
- Zawiadomienie bliskich: o zastosowaniu aresztu sąd bezzwłocznie zawiadamia osobę najbliższą wskazaną przez oskarżonego (art. 261 § 1).
Instrukcja dla rodziny: bliska osoba może trafić do aresztu
- Zadzwonić do adwokata od razu po zatrzymaniu. Posiedzenie aresztowe odbywa się w ciągu 72 godzin od zatrzymania; obrońca potrzebuje czasu na akta i dokumenty.
- Zebrać dokumenty na posiedzenie: umowa o pracę lub zaświadczenie o dochodach, potwierdzenie miejsca zamieszkania, informacje o rodzinie na utrzymaniu, dokumentacja medyczna, deklaracja poręczenia majątkowego z wykazaniem źródła pieniędzy.
- Nie kontaktować się ze świadkami ani pokrzywdzonym. Każda taka próba będzie użyta jako dowód obawy matactwa.
- Po postanowieniu o areszcie: złożyć wniosek o widzenie do prokuratora, przekazać przez adwokata leki i rzeczy osobiste, przygotować się do zażalenia (7 dni).
Co robi adwokat w sprawie o tymczasowe aresztowanie w Białymstoku?
Adwokat rozmawia z zatrzymanym przed przesłuchaniem, czyta akta wniosku, przygotowuje dokumenty i propozycję środka wolnościowego, broni na posiedzeniu w Sądzie Rejonowym w Białymstoku, a po postanowieniu składa zażalenie do Sądu Okręgowego i wnioski o uchylenie aresztu. Jak wygląda współpraca krok po kroku, ile trwa i ile kosztuje: zatrzymanie i areszt, obrona 24/7. Prowadzimy sprawy aresztowe w Białymstoku, Łomży, Suwałkach, Bielsku Podlaskim i w całej Polsce; w sprawach cudzoziemców z tłumaczem.
Posiedzenie aresztowe w Białymstoku? Telefon całą dobę
Kancelaria Adwokacka dr. Mateusza Olchanowskiego, ul. Marii Skłodowskiej-Curie 3, Białystok: +48 886 652 345. Pierwsza rozmowa telefoniczna jest bezpłatna. Zobacz też: adwokat sprawy karne Białystok.
Najczęstsze pytania o tymczasowe aresztowanie
Ile może trwać tymczasowe aresztowanie?
Pierwsze postanowienie obejmuje najwyżej 3 miesiące. W śledztwie sąd może przedłużać areszt łącznie do 12 miesięcy, a do pierwszego wyroku łącznie do 2 lat (art. 263 § 1 do 3 k.p.k.). Dłuższy areszt może przedłużyć tylko sąd apelacyjny w wyjątkowych sytuacjach (art. 263 § 4).
Kto stosuje tymczasowe aresztowanie?
Wyłącznie sąd, na wniosek prokuratora (art. 250 § 1 i 2 k.p.k.). W Białymstoku wniosek rozpoznaje Sąd Rejonowy w Białymstoku na posiedzeniu z udziałem podejrzanego i obrońcy. Prokurator sam nie może aresztować, może natomiast zastosować łagodniejsze środki, na przykład dozór policji lub poręczenie.
Czy prokurator może uchylić tymczasowe aresztowanie?
Tak. W postępowaniu przygotowawczym prokurator może uchylić areszt zastosowany przez sąd albo zmienić go na łagodniejszy środek (art. 253 § 2 k.p.k.). Wniosek o uchylenie lub zmianę można składać w każdym czasie; prokurator rozpoznaje go w ciągu 3 dni (art. 254 § 1).
Kiedy sąd nie może zastosować aresztu?
Gdy można przewidywać, że sąd orzeknie karę w zawieszeniu lub łagodniejszą albo że areszt przekroczy przewidywaną karę, oraz gdy przestępstwo jest zagrożone karą do roku pozbawienia wolności (art. 259 § 2 i 3 k.p.k.). Nie dotyczy to osoby, która się ukrywa lub utrudnia postępowanie (art. 259 § 4).
Zażalenie na tymczasowe aresztowanie: do jakiego sądu i w jakim terminie?
Zażalenie składa się w ciągu 7 dni od doręczenia postanowienia (art. 460 k.p.k.) za pośrednictwem sądu, który areszt zastosował. W Białymstoku rozpoznaje je Sąd Okręgowy w Białymstoku, nie później niż 7 dni od przekazania akt (art. 252 § 3).
Ile widzeń przysługuje tymczasowo aresztowanemu?
Co najmniej jedno widzenie w miesiącu z osobą najbliższą (art. 217 § 1a Kodeksu karnego wykonawczego). Na każde widzenie potrzebna jest zgoda organu, do którego dyspozycji aresztowany pozostaje: w śledztwie prokuratora, po akcie oskarżenia sądu. Odmowa jest możliwa tylko z powodu obawy utrudniania postępowania lub popełnienia przestępstwa i można ją zaskarżyć (art. 217 § 1b i 1c).
Jak złożyć wniosek o widzenie z tymczasowo aresztowanym?
Pisemny wniosek składa osoba najbliższa do prokuratora prowadzącego śledztwo (po akcie oskarżenia do sądu), podając swoje dane, stopień pokrewieństwa i sygnaturę sprawy. Zarządzenie o zgodzie przedstawia się w areszcie śledczym. Obrońca ma kontakt z aresztowanym bez ograniczeń i bez obecności innych osób (art. 215 § 1 k.k.w.).
Czy zamiast aresztu sąd może zastosować poręczenie majątkowe?
Tak. Aresztu nie stosuje się, jeżeli wystarczy inny środek (art. 257 § 1 k.p.k.). Sąd może też zastosować areszt z zastrzeżeniem, że zmieni go na poręczenie majątkowe po wpłacie określonej kwoty w wyznaczonym terminie (art. 257 § 2). Poręczenie może złożyć oskarżony albo inna osoba (art. 266 § 1).
Czy areszt zalicza się na poczet kary?
Tak. Okres tymczasowego aresztowania zalicza się na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności. Po wyroku uniewinniającym, umarzającym, w zawieszeniu albo na karę równą aresztowi sąd zarządza natychmiastowe zwolnienie (art. 264 § 1 k.p.k.).
Czy za niesłuszny areszt należy się odszkodowanie?
Tak. Za niewątpliwie niesłuszne tymczasowe aresztowanie przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie i zadośćuczynienie (art. 552 § 4 k.p.k.). Wniosek składa się do sądu okręgowego w ciągu roku od uprawomocnienia się orzeczenia kończącego sprawę (art. 555).
