Alimenty na dziecko: wysokość, pozew, do kiedy. Przewodnik

Wysokość alimentów zależy od usprawiedliwionych potrzeb osoby uprawnionej oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego (art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Nie ma urzędowej tabeli ani procentu od pensji. Pozew o alimenty składa się do sądu rejonowego, osoba żądająca alimentów nie płaci opłat sądowych, a na czas sprawy można uzyskać alimenty tymczasowe. Gdy zmienią się okoliczności, alimenty można podwyższyć lub obniżyć, a gdy zobowiązany nie płaci, ściąga je komornik.

Kto może żądać alimentów?

Obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (art. 128). Najczęściej chodzi o alimenty od rodziców na dziecko.

• Dziecko: rodzice muszą utrzymywać dziecko, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że wystarczają na to dochody z majątku dziecka (art. 133 § 1). Pełnoletność nie kończy obowiązku. Liczy się to, czy dziecko może się samo utrzymać, na przykład w czasie nauki.
• Pełnoletnie, dorosłe dziecko: rodzice mogą uchylić się od alimentów, jeśli płacenie wiąże się z nadmiernym dla nich uszczerbkiem albo jeśli dziecko nie stara się usamodzielnić (art. 133 § 3).
• Inni krewni: poza tymi sytuacjami alimentów może żądać tylko osoba w niedostatku (art. 133 § 2), na przykład rodzic od dorosłych dzieci.
• Dziadkowie: płacą alimenty na wnuki dopiero w dalszej kolejności, gdy rodziców nie ma, nie są w stanie płacić albo uzyskanie od nich środków na czas jest niemożliwe lub bardzo utrudnione (art. 129 § 1 i art. 132).
• Były małżonek: zasady zależą od orzeczenia o winie (art. 60). Opisujemy je w przewodniku rozwód: przesłanki, wina, dzieci i majątek.

Do kiedy płaci się alimenty na dziecko?

Alimenty na dziecko płaci się do czasu, aż dziecko będzie w stanie utrzymać się samodzielnie, a nie do osiemnastych urodzin (art. 133 § 1). Obowiązek trwa więc zwykle także w czasie nauki w szkole średniej czy na studiach, jeśli dziecko rzeczywiście się uczy. Wobec pełnoletniego dziecka rodzic może się od alimentów uchylić, gdy płacenie wiąże się z nadmiernym uszczerbkiem albo dziecko nie stara się usamodzielnić (art. 133 § 3). Obowiązek nie kończy się sam z dnia na dzień: jeśli zobowiązany uważa, że ustał, powinien wystąpić do sądu (więcej niżej).

Alimenty zasądzone wyrokiem trzeba płacić, dopóki sąd nie zmieni albo nie uchyli wyroku; zmiany można żądać, gdy zmienią się okoliczności (art. 138).

Od czego zależy wysokość alimentów?

Sąd waży dwie rzeczy: usprawiedliwione potrzeby uprawnionego oraz możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego (art. 135 § 1).

Potrzeby dziecka

Do potrzeb dziecka zalicza się nie tylko jedzenie i ubrania, ale wszystko, co służy jego rozwojowi stosownie do wieku, zdrowia i zdolności:

• wyżywienie i odzież,
• część kosztów mieszkania, czyli czynsz i media,
• szkoła i przedszkole, podręczniki, korepetycje,
• leczenie, leki, rehabilitacja, ortodonta,
• zajęcia dodatkowe i wypoczynek.

Warto przygotować miesięczne zestawienie tych wydatków z rachunkami. Zaniżony kosztorys oznacza zwykle niższe alimenty przez długi czas.

Możliwości zobowiązanego

Sąd bierze pod uwagę nie tylko faktyczne zarobki, ale też to, ile zobowiązany mógłby zarabiać, wykorzystując swoje kwalifikacje i siły. Jeżeli w ciągu ostatnich trzech lat przed pozwem zobowiązany bez ważnego powodu zrezygnował z pracy lub majątku, sąd może przyjąć, że nadal ma takie możliwości (art. 136).

Czego sąd nie wlicza

Na wysokość alimentów nie wpływają między innymi świadczenie wychowawcze 800 plus, świadczenia rodzinne oraz świadczenia z funduszu alimentacyjnego (art. 135 § 3).

Czy przy opiece naprzemiennej płaci się alimenty?

Opieka naprzemienna nie znosi obowiązku alimentacyjnego. Obowiązek wobec dziecka może być wykonywany w całości lub w części przez osobistą opiekę i wychowanie (art. 135 § 2). Przy zbliżonych dochodach rodziców i podobnym czasie opieki sąd może uznać, że każdy z nich wywiązuje się z obowiązku w naturze. Gdy dochody bardzo się różnią, sąd może zasądzić alimenty od rodzica lepiej zarabiającego. Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny. Więcej: opieka naprzemienna i miejsce pobytu dziecka.

Ojciec płaci alimenty, a jakie obowiązki ma matka?

Rodzic, z którym dziecko mieszka na co dzień, też wykonuje obowiązek alimentacyjny, tylko w innej formie. Obowiązek wobec dziecka może być spełniany w całości lub w części przez osobiste starania o jego utrzymanie i wychowanie, a wtedy drugi rodzic pokrywa koszty w całości lub w części pieniędzmi (art. 135 § 2). Dotyczy to tak samo matki, jak i ojca. Przepisy nie nakładają na rodzica otrzymującego alimenty obowiązku rozliczania się z wydatków przed drugim rodzicem. Rachunki mają jednak znaczenie w sądzie, na przykład w sprawie o zmianę alimentów.

Jak złożyć pozew o alimenty?

Pozew o alimenty można złożyć w sądzie rejonowym właściwym dla miejsca zamieszkania osoby uprawnionej (art. 32 Kodeksu postępowania cywilnego). Osoba dochodząca alimentów nie płaci kosztów sądowych (art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).

Co powinien zawierać pozew

• żądanie konkretnej kwoty miesięcznie, z terminem płatności,
• opis potrzeb uprawnionego i możliwości zobowiązanego,
• dowody: rachunki, zaświadczenia, wnioski o informacje o dochodach drugiej strony,
• wniosek o zabezpieczenie, czyli o alimenty tymczasowe na czas sprawy.

Alimenty tymczasowe na czas sprawy

W sprawach o alimenty do zabezpieczenia wystarczy uprawdopodobnić roszczenie, a sąd może zobowiązać drugą stronę do płacenia określonej kwoty okresowo lub jednorazowo (art. 753 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Wniosek o zabezpieczenie sąd rozpoznaje bezzwłocznie, nie później niż w ciągu tygodnia od wpływu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 737). Więcej: zabezpieczenie alimentów.

Wyrok i ugoda

Wyrok zasądzający alimenty sąd z urzędu opatruje rygorem natychmiastowej wykonalności co do rat płatnych po wniesieniu pozwu oraz co do rat za najwyżej trzy miesiące przed pozwem (art. 333 § 1 pkt 1). Można więc iść do komornika bez czekania na uprawomocnienie. Sprawa może też zakończyć się ugodą, także zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd.

Gdy sprawa toczy się w Białymstoku lub w regionie, przy pozwie i zabezpieczeniu pomaga adwokat od alimentów w Białymstoku. O alimentach na czas trwania sprawy piszemy w poradniku o zabezpieczeniu alimentów.

Alimenty wstecz: czy można je dostać za czas przed pozwem?

Tak, w ograniczonym zakresie. Niezaspokojone potrzeby uprawnionego z czasu przed wniesieniem pozwu sąd uwzględnia, zasądzając odpowiednią sumę pieniężną. W uzasadnionych przypadkach może rozłożyć ją na raty (art. 137 § 2). Trzeba jednak wykazać, że te potrzeby rzeczywiście nie zostały zaspokojone.

Jak podwyższyć lub obniżyć alimenty?

W razie zmiany stosunków można żądać zmiany wyroku lub umowy o alimenty (art. 138). Zmiana nie następuje sama: potrzebny jest nowy pozew, a sąd orzeka o zmianie zwykle od dnia jego wniesienia. Dlatego nie warto zwlekać.

Typowe powody podwyższenia

• dziecko poszło do szkoły lub na studia, choruje, potrzebuje leczenia,
• znacznie wzrosły zarobki lub majątek zobowiązanego,
• znacząco wzrosły koszty utrzymania od poprzedniego wyroku.

Typowe powody obniżenia lub uchylenia

• trwała utrata pracy lub zdolności do pracy przez zobowiązanego,
• pełnoletnie dziecko zaczęło zarabiać lub nie stara się usamodzielnić,
• zobowiązany ma kolejne dziecko, wobec którego też ma obowiązek alimentacyjny.

Pozwany w sprawie o obniżenie alimentów nie płaci kosztów sądowych (art. 96 ust. 1 pkt 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).

Co zrobić, gdy ktoś nie płaci alimentów?

Najpierw komornik. Wniosek o egzekucję alimentów można złożyć także do komornika przy sądzie właściwym dla miejsca zamieszkania wierzyciela (art. 1081 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Komornik może zająć wynagrodzenie, rachunki bankowe, emeryturę, ruchomości i nieruchomości. Z wynagrodzenia za pracę przy alimentach można potrącić do trzech piątych pensji, więcej niż przy innych długach (art. 87 § 3 Kodeksu pracy).

Fundusz alimentacyjny

Gdy egzekucja jest bezskuteczna, można ubiegać się o świadczenia z funduszu alimentacyjnego na zasadach ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Decyduje między innymi dochód rodziny. Wypłata z funduszu nie zwalnia dłużnika: państwo dochodzi od niego zwrotu.

Odpowiedzialność karna za niealimentację

Kto uchyla się od płacenia alimentów ustalonych wyrokiem, ugodą lub umową, a zaległość odpowiada co najmniej trzem ratom, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Jeśli naraża uprawnionego na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb, kara sięga do dwóch lat (art. 209 § 1 i § 1a Kodeksu karnego). Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego, organu pomocy społecznej lub organu działającego wobec dłużnika alimentacyjnego (art. 209 § 2). Więcej: niealimentacja.

Jak zakończyć płacenie alimentów i kiedy komornik przestaje je ściągać?

Gdy dziecko jest już w stanie samo się utrzymać, zobowiązany powinien złożyć pozew o uchylenie obowiązku alimentacyjnego (art. 138). Do czasu wyroku obowiązek wynikający z wcześniejszego orzeczenia nadal istnieje, a komornik prowadzi egzekucję. Komornik przestaje ściągać alimenty, gdy wierzyciel zażąda umorzenia egzekucji (art. 825 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego) albo gdy sąd orzeknie, że obowiązek wygasł. Jeśli egzekucja trwa mimo wygaśnięcia obowiązku, dłużnik może żądać pozbawienia wyroku wykonalności (art. 840 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego).

Kiedy przedawniają się zaległe alimenty?

Roszczenia o alimenty przedawniają się z upływem trzech lat (art. 137 § 1). Każda rata przedawnia się osobno. Dlatego przy zaległościach nie warto zwlekać z wnioskiem do komornika.

Najczęstsze pytania

Zobacz też: zabezpieczenie alimentów · rozwód: przesłanki, wina, dzieci i majątek · niealimentacja